روان شناسی تربیتی

وبلاگ دانشجویان کارشناسی ارشد روان شناسی تربیتی 91 - دانشگاه آزاد اسلامی ساوه

جواب سؤالات تعلیم و تربیت اسلامی

سلام دوستان

خانم وکیلی زحمت کشیدند و جواب های نمونه سؤالات درس تعلیم و تربیت اسلامی رو استخراج کردند. ضمن تشکر از ایشون و به پیشنهاد خودشون  جوابها توی وبلاگ قرار داده میشه. دوستان دیگری که در این خصوص نظری دارند میتونند برای درج در وبلاگ نظراتشون رو ارسال کنند.


 درس1

1.تعلیم را تعریف کنید.

تعلیم در لغت :به
معنای القای مطلب و تکرار ممارست آن است ، چندان که متعلم از آن متاثر شود.تعلیم
در اصطلاح: عبارت است از فراهم کردن زمینه ها و عوامل برای اینکه متعلم واجد دانشی
شود.

2.تعلیم واقعی چگونه تعلیمی است؟

تعلیم اگر در یاد
دادن مطالب از طرف معلم و یادگیری آن از طرف دانش آموز خلاصه شود تعلیم واقعی نیست
؛ زیرا در این صورت ، فراگیرنده تنها معلوماتی را در ذهن خود انبار کرده و به گونه
ای تقلید وار آنها را تکرار می کند ، بدون اینکه تأثیری در پرورش قوای فکری وعقلا
نی او داشته باشد ؛ اما اگر معلم همراه با یاد دادن ، نیروی فکری وعقلی را پرورش
داده وشکوفا سا زد وقدرت ابتکار وتجزیه و تحلیل مطالب را در او زنده گرداند ، در
این صورت تعلیم واقعی را انجام داده است و رسالت اصلی خویش را تحقق بخشیده است .
شهید مطهری ( ره ) می نویسد : هدف تعلیم باید بالاتر باشد، معلم باید نیروی فکری
متعلم را پرورش بدهد وبرای اینکه او را به سوی استقلال رهنمون سازد، باید ابتکار
او را زنده کند.

3.آثار تعلیم را بطور خلاصه و گویا بیان کنید.

1.شخصیت فکری و
عقلانی یادگیرنده را رشد می دهد و قوه ابتکار را در او زنده و تقویت می کند.2.قوه
تجزیه و تحلیل صحیح مسایل را در متعلم تقویت کرده وبگونه ای شایسته رشد می دهد واو
را از  قضاوت های ناحق و عجولانه باز می
دارد.3.دانش آموز را چنان منطقی و مستدل بار می آورد که دیگر نمی توان به سادگی او
را وادار ساخت تا از آنچه آموخته است دست بردارد و به تقلید کورکورانه بپردازد.

4.تربیت را تعریف کنیدو بنویسید موضوع تربیت چیست ؟ بیان کرده و
توضیح دهید.

تربیت عبارت است
از: فراهم کردن زمینه ها وعوامل برای به فعلیت رساندن و شکوفا نمودن است استعدادهای
درونی انسان در جهت مطلوب و استفاده از روشهای صحیح و مناسب. موضوع تعلیم و تربیت
نیز انسان می باشدبا توجه به توانها ،استعدادها و همه جنبه های وجودی اش؛ زیرااز
آنجا که انسان از جنبه های مختلف مورد بحث و گفتگو واقع می شود، از این جهت ، درهر
جنبه ای ازوجود خود موضوع علمی از علوم قرار می گیرد.از جنبه جسمی موضوع علم پزشکی
؛ از جنبه اجتماعی موضوع علم جامعه شناسی ؛ از جنبه رفتاری موضوع علم روان شناسی و
... . در این راستا ، تعلیم و تربیت از جمله علومی است که می توان مدعی شد، هم از
جهات جسمی و هم از جنبه روحی انسان بحث و گفتگو می کند و با شناسایی نیروها و استعداد
های درونی و ذاتی انسان به پرورش و شکوفا کردن آنها می پردازد.

درس2

تعلیم
وتربیت چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟ به اختصار توضیح دهید.

دامنه و قلمرو: قلمرو تربیت گسترده است و همه جانداران
را در برمی گیرد ، اما قلمرو تعلیم ،جاندارانی هستند که دارای درک و شعور می
باشند.اهداف : تربیت دارای اهداف گسترده ای است زیرا به تمامی جنبه
های جسمی وروحی انسان توجه دارد، و در پی آن است که استعدادهای گوناگون اورا
بارورسازد .نظری و عملی تعلیم : تعلیم جنبه نظری دارد زیرا سبب رشد
فکری و ذهنی یادگیرنده می گرددو سطح آگاهی های او را افزایش می دهد.شرایط : شرایط تربیت به مراتب از تعلیم مشکل تر
است چون صرفه نظر از تفاوت های موجود بین تعلیم و تربیت رابطه تنگاتنگی بین آن دو
وجود دارد؛ به گونه ای که هیچ یک بدون دیگری به اهداف اساسی خود نخواهد رسید.

2.     تعلیم مقدمه وزمینه ساز تربیت است یعنی چه ؟ آیه
ای از قرآن رادر این زمینه ذکرکنید.
تربیت ، بدلیل اهداف عالی ونتایج ارزشمند
و پربارش نقش اساسی وبنیادی را درساختار وجودی فرد و جامعه ایفا می کند ودر پی آن
است که با پرورش و بارور ساختن استعدادهای گوناگون انسان و ایجاد هماهنگی بین آنها
او را به سوی رشد وتعالی سوق دهد وجامعه بلکه جهانی پراز ارزشهای الهی وانسانی
بوجود آورد . بدون شک تربیت با این گستردگی بر تعلیم که تنها فکری وعقلانی انسان
می پردازد ، مقدم است .این تقدم نه از جهت زمانی ، بلکه به خاطر ارزش و اهمیت بسیاروالای
تربیت است ، مانند تقدم آخرت برد نیا که هرچند از نطر زمانی دنیا مقدم برآخرت است
.اما از جهت رتبه و ارزشمندی ، جهان آخرت بردنیابرتری دارد و دنیا وسیله رسیدن به
اهداف والا وزندگی جاودانه در آن جهان است.قرآن کریم در آیات فراوانی اهمیت تربیت
و تقدم آن برتعلیم را گوشزد کرده است. در آیه ای با منت گذاشتن برمردم می فرماید :
« لَقَد مَن اللهُ عَلَی المُومنینَ اذ بَعَثَ فیهم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم
یَتلُوا عَلَیهِم ایاتِهِ وَیُزَکیِهِم وَیُعَلمُهُم الکتابَ والحِکمَه »
خدا
برمومنان منت گذاشت که رسولی از خودشان در میان آنان انگیخت که برآنها آیات خدارا
تلاوت کند و تربیت شان کند و کتاب و حکمت را به آنها بیاموزد.

3.  منظور از تأثیر تربیت برتعلیم چیست؟ : تربیت صحیح جسمی
و روحی فکر و عقل متربی را به شکل مطلوبی پرورش می دهد و ازتنبلی ، کسالت وبیماری
بدن و ناراحتی های روانی او جلوگیری می کند و ذهنش را برای فراگیری هرچه بهتر
وبیشتر مطالب آماده می سازد. قرآن کریم تأثیر تربیت بر تعلیم را مورد تأکید قرار
داده و می فرماید:« وَیُزَکًیهم وَیُعَلمُهُم الکتَاب وَالحکمه » وتربیت می
کند آنها را ( پیامبر اکرم (ص ) ) آنها را وکتاب و حکمت به آنها می آموزد . امام
خمینی (ره ) در توضیح این آیه می فرماید: مقدم برتعلیم حکمت و تعلیم کتاب ، تزکیه
را ذکر فرموده است ،... تاآنکه آنها تزکیه بشوند وتعلیم بکند کتاب را برآنها و
حکمت را برآنها عرضه بدارد. و در جایی دیگر می فرماید : تا تزکیه نباشد ، تعلیم
کتاب و حکمت میسر نیست.

4.   چراتعلیم و تربیت مکمل یکدیگر هستند؟ توضیح داده
ونظرامام خمینی ( ره ) را دراین باره بنویسید.
هیچ یک از تعلیم و
تربیت به تنهایی قدرت پاسخگویی به نیاز های اساسی انسان در جنبه های گوناگون جسمی
وروحی ، فردی واجتماعی ، و... را ندارد ،بلکه هردو به کمک هم خواهند توانست مشکلات
و نیازهای واقعی بشر را حل کنند و او را از گرداب های هلاکت و نابسامانی های زندگی
نجات داده و به سوی رشد و کمال واقعی رهنمون سازند. امام خمینی ( ره ) می فرماید :
تعلیم باید پهلویش تربیت باشد ، تربیت صحیح ، تربیت اسلامی ؛ اگر تعلیم تنها باشد
تربیت فایده ندارد بلکه گاهی مضر است . تربیت بی تعلیم هم نمی شودبه نتیجه نمی رسد
، این دو باید باهم باشند.

5.   
چراتربیت برتعلیم مقدم است؟ بدلیل اهداف عالی
ونتایج ارزشمند و پربارش نقش اساسی وبنیادی را در ساختار وجودی فرد و جامعه ایفا
می کند ودر پی آن است که با پرورش و بارور ساختن استعدادهای گوناگون انسان و ایجاد
هماهنگی بین آنها او را به سوی رشد وتعالی سوق دهد وجامعه بلکه جهانی پراز ارزشهای
الهی وانسانی بوجود آورد . بدون شک تربیت با این گستردگی بر تعلیم که تنها بر جنبه
فکری وعقلانی انسان می پردازد ، مقدم است .این تقدم نه از جهت زمانی ، بلکه به
خاطر ارزش و اهمیت بسیاروالای تربیت است ، مانند تقدم آخرت برد نیا که هرچند از
نطر زمانی دنیا مقدم برآخرت است .اما از جهت رتبه و ارزشمندی ، جهان آخرت
بردنیابرتری دارد و دنیا وسیله رسیدن به اهداف والا وزندگی جاودانه در آن جهان
است.

درس
سوم :

1.آیه ای از قرآن کریم درباره
اهمیت علم ذکر کنید
.

وَ قُل رَب زِدنی عِلماً » 
بگو پروردگارا بردانش من بیفزای . در جایی دیگر نیز علم را به عنوان ارزش ،
وجه تمایز دانایان و نادا نان معرفی کر د ه و خطاب به آن حضرت میفرماید : « هل  یَستَوی الذین َ یَعلَمُونَ وَالذینَ
لاَ یَعلَمُونَ »
بگو آیا انهایی که می دانند با آنهایی که نمی دانند برابرند
2.    
پیامبر ( ص ) در باره عمل بدون
علم چه می فرمایند؟

 

3.نظر دو تن از دانشمندان در
مورد
علم را بنویسید.

 شهید مطهری ( ره ) :
علم وایمان دو رکن اساسی انسانیت انسان است. علامه طباطبایی ( ره ) :
یکی از صفات پسندیده روحی داشتن علم است و فضیلت و برتری دانا بر  نادان از آفتاب روشن تر است. آنچه انسان را از
سایر حیوانات امتیاز می دهد همانا نیروی عقل و زیور علم است.

4.حدیثی از رسول خدا ( ص )
درباره فراگیری دانش ذکر کنید
.

«اُطلُبُوا العِلمَ مِن المَهدِ اِلَی اللَحدِ » زگهواره تا گور دانش
بجویید. و در جایی دیگر می فرمایند « 
اُطلُبُوا العِلمَ وَلَو بِالصیِنِ » علم را بجویید اگر چه در چین باشد (
منظور دور بودن مسافت می باشد )

5.علی ( ع ) وظیفه ی دانشمند و
دانشجو را چه می داند؟توضیح دهید .

حضرت علی ( ع ) می فرمایند : «عَلَی العالِمِ اَن یَتَعَلمَ مالَم یَعلَم
، وَ یعَلمَ الناس َ ما قد عَلِمَ وَ عَلَی المُتَعَلم ان یَد اب نَفسَهُ فی
طَلَبِ العِلمِ وَلا یَمَل مِن تَعَلُمِهِ وَ لا یَستَکثِرَ ما عَلِمَ » بر
دانشمند است که آنچه را نمی داند ، فراگیرد و آنچه را آموخته به مردم بیاموزد و بر
دانشجوست که خودش رابرای طلب علم به زحمت اندازد و از فراگیری آن خسته نشود و آنچه
را فرا گرفته زیاد نپندارد.

درس 4

  1. یک آیه از قرآن کریم درباره اهمیت تربیت ذکر
         کنید.
    قرآن تنها راه خوشبختی و سعادت بشر را تربیت
         صحیح و تزکیه درون از رذایل اخلاقی معرفی کرده ونتیجه بی توجه ای به این مهم
         را هلاکت و بدبختی حتمی می داند : « قد افلَحَ من زکیها و قد خاب من دسیها ».
         هرکه نفس خویش را پاک گردانید ، رستگار شد و هر که در پلید ی اش کوشید
         زیانکار گشت.

2.رسول خدا ( ص ) درباره رسالت اصلی خویش چه می
فرماید؟
رسالت خویش را
تربیت انسانها و آراستن آنان به زیور فضایل اخلاقی و معنوی قلمداد کرده ، می
فرماید « انما بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ مَکارِمَ الاخلاَق » من فقط بران تکمیل
و پرورش مکارم اخلاقی برانگیخته شده ام.

3.امام
علی ( ع ) در مورد نیاز انسان به تربیت چه فرموده اند؟
نیاز انسان به
تربیت  را همانند نیاز زراعت به آب باران
دانسته ، فرمود : « انَّ لِذَوِی العقُولِ مِنَ الحَّاجَةِ الَی الأَدَبِ کَمَا
یَظمَا الَّزرعُ الَی المَطَرِ »
نیاز صاحبان عقل ( انسانها ) به ادب همانند
نیاز زراعت باران است.

4.   دیدگاه امام خمینی ( ره ) در زمینه اهمیت و ضرورت
تربیت را به اختصار بیان کنید.
با تربیت انسان ، عالم اصلاح می شود. آنقدر که
انسان غیر تربیت شده برای جوامع مضر است ، هیچ شیطان و حیوانی و هیچ موجودی آنقدر
مضر نیست ؛ و آنقدر که انسان تربیت شده مفید است هیچ ملائکه ای و هیچ موجودی آن
قدر مفید نیست ، اساس عالم بر تربیت انسان است.

5.   
نظر افلاطون درباره ارزش تربیت چیست؟: با اشاره به این که
بدون تربیت هیچ یک از قوای طبیعی بدن در جهت صحیح قرار نمی گیرد می نویسد « ...
کار تربیت این نیست که قوه بینایی را در عضو مخصوص به آن جای دهد ؛ زیرا این عضو
قبلاً دارای آن قوه هست منتها جهت توجه آن خطاست ؛ یعنی نظر آن معطوف به سمتی که
باید باشد نیست و کار تربیت ، اصلاح همین عیب است.

درس
5

1.     اهداف
تعلیم و تربیت در اسلام را نام ببرید.

هدف غایی : هدف غایی تعلیم و
تربیت اسلامی آن است که انسان بوسیله دوری از رذایل و آلودگی ها ، استعدادهای عالی
روحی و ملکوتی اش شکوفا شده و چنان به کمالات بالاو فضایل ملکوتی آراسته گردد که
استعداد و لیاقت قدم نهادن در آستان قرب پروردگار را کسب کند و با وصال به حق ف به
سعادت جاویدان رسد.اهداف کلی و زمینه ساز :  شناخت خدا : شناخت و ایمان به خداوند نقطه آغاز
ایمان مذهبی است . در حقیقت تمامی آثار اعتقاد مذهبی ، نتیجه ایمان به خداوند عالم
است و چون بعثت انبیاء ( ع ) از سوی خداوند متعال برای تربیت انسان بوده است.
اسلام برای تهذیب انسان آمده است و برای انسان سازی آمده است. همه مکتب های توحیدی
برای انسان سازی آمده است. می توان نتیجه گرفت که تمامی آثار مذهب در حقیقت نوعی
اثر تربیتی است و به دست آمدن این آثار بدون شناخت خداوند متعال و اعتقاد به آن
وجود مقدس ممکن نیست.

2.  هدف غایی تعلیم و تربیت را توضیح دهید. هدف غایی تعلیم و
تربیت اسلامی آن است که انسان بوسیله دوری از رذایل و آلودگی ها ، استعدادهای عالی
روحی و ملکوتی اش شکوفا شده و چنان به کمالات بالاو فضایل ملکوتی آراسته گردد که
استعداد و لیاقت قدم نهادن در آستان قرب پروردگار را کسب کند و با وصال به حق به
سعادت جاویدان رسد.

3.     اعتقاد به معاد چه آثاری در انسان بوجود می آورد؟ از انسان موجودی
مسئول می سازد که در عین رعایت حدود مقررات شرع هرگز یأس و افسردگی بر او عارض نمی
شود و حرکت هدف دار خود را به سوی مقصدی حکیمانه متعالی ادامه می دهد. چنین
انسانی، با ایمان به انبیاء الهی ومعاد ، به راهی 
که می پوید اطمینان قلبی دارد و از تزلزل و اضطراب مصون است و در انجام
وظایف فردی و اجتماعی خود بدون نیاز به ناظر ، با نشاط کافی تلاش می کند.

4.     نظر انسان مومن در رابطه با مصیبت ها و دشواری ها
ی زندگی چیست؟
در نظر انسان مومن مصیبت ها و دشواری های زندگی اموری رشد دهنده و وسیله
ای برای تقرب و تکامل اوست . در نتیجه هرگز شکست های ظاهری موجب یأس و دلزدگی او
نمی شود؛ زیرا همه حیات خویش را از خدا می داند و اراده خویش را تنها در راه رضای
خداوند بکار می گیرد

5.     برجسته ترین آثار شناخت و ایمان به خداوند را
بنویسید.
یکی از برجسته ترین آثار شناخت و ایمان به خدا پدید آمدن نوعی احساس
معنوی در انسان است ، به طوری که قادر به ادراک لذایذ برتر از لذت های مادی است.
این لذایذ آثاری اجتماعی و مادی نیز از خود به جای می گذارند چنان که از آثار
مزبور پیداست ، شناخت خداوند و اوصاف او علاوه بر آنکه در واقع شناخت معبود است
پدید آورنده انگیزه ها ، رفتارها و روحیاتی خاص در انسان خداشناس است و این آثار
به گروه خاصی از انسانها اختصاص ندارد بلکه هر انسانی با ایمان به خداوند امکان
بندگی را می یابد و در رفتار و پندار خویش آثار مثبت آنرا مشاهده می کند.

درس
6

1.اهداف کلی و زمینه ساز را
توضیح دهید.
آگاهی و شناخت کلی انسان در رفتار و سلوک فردی و اجتماعی او تأ ثیر می
گذارند . نوع نگرش انسان به خویشتن ، جامعه و تاریخ و طبیعت و آفریدگار متعال ، در
تنظیم و جهت دادن رفتار او بسیار موثر است. کسانی که در این امور از زاویه اسلام
می نگرند در رفتار خود پدید آمدن اخلاقی را شاهد خواهند بود . و دیگران که نگاهی
غیر اسلامی و مادی دارند باید اخلاق دیگری را در خود جستجو کنند..   

2.  دیدگاه
اسلام نسبت به انسان چیست؟
انسان موجودی است برگزیده از طرف خداخلیفه و
جانشین او در زمین ، نیمه ملکوتی و نیمه مادی ، دارای فطرتی خدا آشنا ،آزاد ،
مستقل ، مسئول خویشتن و جهان ، مسلط بر طبیعت و زمین و آسمان ، ملهم به خیر و شر ،
وجودش از ضعف و ناتوانی آغاز می شود و به سوی قوت و کمال سیر می کند و بالا می رود
، اما جز در بار گاه الهی و جز با یاد او آرام نمی گیرد. طرفیت علمی و عملی اش
محدود است. از شرافت و کرامت ذاتی برخوردار است ، ولی در برابر خدای خودش وطیفه
دار است. آگاهی انسان از خویشتن خویش و این که گل سر سبد آفرینش است در صورت گام
نهادن در مسیر صحیح بندگی خدا همچنان تاج افتخار و کرامت را بر سر خواهد داشت . در
سرای جاوید نیز از نعمت های الهی در بهشت برین ، سود خواهد برد. اگرمسیر انحرافی
در پیش گیرد سر از دوزخ در خواهد آورد و... . به او می آموزند که با عتشق و علاقه
به پرستش معبود واقعی و نزدیکی به او بپردازد

3.    
جهت گیری تربیتی قرآن را توضیح دهید. جهت گیری تربیتی قرآن با نگرشی دقیق و حساب شده در آیات تربیتی – اخلاقی
قرآن ، به خوبی در میابیم که این کتاب انسان ساز درپی آن است که با تابلو قرار
دادن اهداف کلی و زمینه ساز در چشم اندازانسان ، او را به تدریج به هدف غایی نزدیک
سازد . از این رو ، طی آیات فراوانی ، استعداد های بالقوه و بالفعل او را یاد آوری
کرده ، به او رهنمود می دهد که از چنین استعدادهایی بیشترین بهره را در راه بهبود
موقعیت خویش ببرد ، بطور مثال می فرماید : «
و سخّرَ لکُم مّا فی السماوات و ما فی الرض جمعاً »
( جاثیه آیه 13 ) خداوند ، همه آنچه در زمین و آسمان ها ست مسخر شما کرد. و
در جایی انسان را حریص و سیر ناشدنی معرفی کرده ، می فرماید : « انّ الانسانَ خُلقَ هلُوعاً » ( معارج ، آیه 19 ) .همانا انسان حریص آفریده شده است. براین اساس
،سرشت انسان ، او را به پویایی جاوید فرا می خواند و از ایستایی – در هر مقطعی باز
می دارد.

4.     اهداف
تفصیلی و زمینه ساز کدامند.
اخلاق پسندیده مثل
راستگویی و امانتداری و احسان وانفاق ،ایثار و برابری و صدها خصلت نیکویدیگر در
قرآن و روایات اسلامی شناسانده شده و به عنوان اهداف تفصیلی حرکت انسان و تعلیم و
تربیت اسلامی معرفی شده اند.

درس 7

1.   
اصل هدفداری جهان را با یک آیه اثبات کنید. « وما خلقنا السماء
والارض وما بینهما باطلا ذلک ظن الذین کفروا » ( ص ، آیه 27 ) ما زمین و آسمان و
آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریده ایم ، آنها را جز به حق نیافریدیم ، ولی
بیشتر آنها نمی دانند

2.   
به فرموده قرآن چه کسانی منکر هدف داشتن جهان اند؟ کافران منکر هدف داشتن جهان اند.« وما خلقنا السماء والارض وما بینهما
باطلا ذلک ظن الذین کفروا » ما زمین و آسمان و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریده ایم ، آنها را جز به
حق نیافریدیم ، ولی بیشتر آنها نمی دانند.( درمورد اینکه این جواب درست است شک
دارم)

3.    نتیجه
اصل هدفداری جهان و حیات انسان در تربیت چیست؟
الف -  نباید نیرو و استعدادهای
بالفعل و بالقوه ی خود را به بازی بگیرد ، یا آنها را مهمل بگذارد یا در مسیر
انحرافی و زیانبار بکار گیرد.ب – و نباید چنین برخوردی را با پدیده های پیرامون
خویش انجام  دهد. برای گریز از چنین خسارتی
ضروری است که انسان در پرتو تعلیم مفید و تربیت صحیح راه را از چاه بازشناسد و سره
را از ناسره تشخیص دهد و در بستر هدف آفرینش قرار گیرد و بداند که : هدف آفرینش ما
تکامل وجود و هستی ما در سایه تعلیم و تربیت و پرورش ارزش های انسانی است .

4.    نظر
قرآن پیرامون ترکیب انسان از جسم و جان چیست ؟
قرآن مجید ، انسان را ترکیبی از جسم و جان می داند : « و بدأ خلق
الانسان من طین ... ثم سوَّاهُ و نفخ فیه من روحه »
آفرینش آدمی را از گل آغاز کرد ... سپس او را بیاراست
و از روح خویش در او دمید. پس از نظر آفرینش و تکوین در این جهان بدن انسان بر روح
او تقدم دارد و روح انسان به اصطلاح ( جسمانیه الحدوث )  است ، گرچه از نظر اهمیت روح ، رتبه اول را
داراست ودر سیر تکاملی خویش از بدن به عنوان  
مرکبی راهوار استفاده می کند و پس از متلاشی شدن آن ، باز هم به حیات خویش ادامه
می دهد ؛   زیرا   ( روحانیه البقاء ) است .

5.    ارتباط
جسم و روح و تأثیر هریک در دیگری را چگونه اثبات می کنید؟
بدون تردید ، میان جسم و جان انسان ارتباط ویژه ای برقرار است که می توان
آن را شدید ترین نوع علاقه و وابستگی نامید. این ارتباط از مراحل اولیه رشد جنین
آغازو تا آخرین لحظه آدمی ادامه دارد و در صورت گسستگی زندگی به مخاطره می افتد.
روح انسان در غم و شادی ، سعادت و شقاوت، راحتی وسختی ، خوشی و ناخوشی و
حالات    دیگر جسم تأثیر مستقیم دارد ،
همان گونه که رفتار انسان در صعود و سقوط و بیماری وسعادت روح  اثر می گذارد.

درس 8

1.    
قابلیت انسان برای رشد و کمال را چگونه ترسیم می
کنید؟
خواست و مشیت حکیمانه الهی اقتضا دا رد که
انسان مسیری را از نقص عجز و نیستی به اوج کما ل بپیما د . اوبخشی از این سیر
تکاملی را د ر عالم طبیعت  به صورت جبری طی
می کند و مراحلی از حیا ت خود را که عبارت است از زند گی در صلب پد ر و رحم مادر و
دوران طفولیت یکی  پس از د یگری پشت سر می
گذارد و به مرحله ای از رشد و بلوغ عقلی می رسد. دراین هنگام است که به تدریج قدرت
اختیار و توانایی انتخاب راه به صورت استعدادهای گرانبهایی در او شکوفا شده و درخت
عقل و تفکر او به بار می نشیند. ازاینجا به بعد این انسا ن است که باید با کمک
گرفتن از هدایت ها ی گرانقد ر الهی در قا لب غرایز ، حواس ، عقل و رهنمود های
ارزشمند انبیاء و نیز بهره گیری از نعمت های الهی در عالم طبیعت ، مسیر صحیح
زندگی   را به سمت ارزشهای والای معنوی و
کمالات عالی روحلنی پیدا کند و با آزادی و اختیار 
کامل  آن   را از میان سایر راه ها برگزیند و با تلاش
خستگی ناپذیر در آن گام بردارد تا به هدف عالی آفرینش – که شناخت خداوند و پیوستن
به اوست نائل شود

2. فرستادن
پیامبران از جانب خدا چگونه برقابلیت انسان برای کمال دلالت دارد؟
این که خداوند برای هدایت بشر ، پیامبرانی به سویش گسیل داشته تا خوبی و
بدی را به او شناسانند ، دلیل روشنی بر قابلیت انسان برای پیمودن مدارج کمال است و
اگر در آدمی زمینه رشد نمی بود فرستادن این همه پیامبر از سوی خداوند ، کار بیهوده
ای تلقی می شد. خدای متعال در مورد مأموریت پیامبر گرامی چنین می فرماید :« لَقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من
انفسهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمة و ان کانوا من قبل
لفی ضلال مبین »
خدابر مومنان انعام فرمود؛ آن گاه که از
خودشان به میان خودشان پیامبری برانگیخت تا آیاتش را برآنها بخواند و رشدشان دهد و
کتاب و حکمتشان بیاموزد ، هرچند پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند .

3.    
خود آگاهی چگونه عامل رشد انسان می گردد؟ اهمیت ونقش این عامل در تکامل معنوی انسان بسیار روشن است زیرا تا انسان
خود را نشناسد و نداند از کجا آمده و برای چه و به کجا می رود نمی تواند هدف خود
رابشناسد و تا هدف معلوم نباشد نمی تواند به سوی آن حرکت کند تا در سایه این حرکت
به رشد و کمال برسد. پس انسان بایستی در اولین قدم خود را بشناسد.امام علی ( ع )
می فرماید : « من عرف نفسه فقد انتهی الی غایة کل علم و معرفة »هرکس خود را شناخت
به نهایت هر شناخت و دانشی دست یافته است.

4.    
جهان آگاهی یعنی چه و چگونه مایه رشد انسان می
شود؟
یعنی انسان باید بداند آیا جهان مجموعه ای
است منظم یا نامنظم ؟ هدف دار است یا بی هدف ؟ اگر منظم و هدف دار است علت آفرینش
آن چیست ؟ و سرنوشت آن به کجا منتهی می شود ؟ چه استعدادها و امکاناتی در آن وجود
دارد ؟ این امکانات تا چه اندازه ای می تواند انسان را در رسیدن به هدف یاری دهد؟
جایگاه انسان در این مجموعه بزرگ کجاست و چه مأموریتی د قبال آن دارد؟ و با پی
بردن به این نکات است که انسان می تواند مواهب الهی در جهان آفرینش را در حد توان
و مقدورات خویش ودر مسیر حرکت به سوی اهداف مسیر تکاملی اش به خدمت بگیرد. واز
آنها بطور صحیح استفاده کند

5.     برخی
از آثار ایمان و عمل صالح را نام ببرید.
الف. ابزار رسیدن به کمال: « من عمل صالحا من ذکر او انثی وهو مومن فلنحیینه حیاة
طیبة . ب . – خلافت روی زمین : خداوند به افراد مومنی که عمل صالحی انجام می دهند وعده جانشینی  در زمین داده است ،چنان که قرآن کریم می فرماید
« وعدالله الذین امنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض » ج – فلاح ورستگاری : .
قرآن کریم می فرماید : « فاما من تاب و
امن و عمل صالحا فعسی ان یکون من المفلحین »
اما آن کس که توبه کرده و ایمان آورده و عمل صالح به جای آورده شاید که از
رستگاران باشد.

درس 9

1.    
تعریف آزادی و انواع آن را بنویسید. : آزادی در لغت به معنای حریّت ، اختیار وقدرت عمل آمده ؛ ضدّ آن بندگی و
عبودیت و اسارت و اجبار است. در اصطلاح عبارت است از داشتن توانایی انتخاب وسیله
یا هدف و به عبارت دیگر توانایی مثبت برای تعیین موقعیتی است که انسان می خواهد. و
اختیار عبارت است از بکار بردن آزادی در راه خیر وکمال.آزادی اجتماعی و آزادی
معنوی.

2.    
منظور از آزادی معنوی چیست ؟ انسان یک موجود مرکب و دارای قوا و غرایز گوناگونی است . در وجود او قوای
نیرومند ی چون شهوت ،غضب ، حرص ، جاه طلبی و افزون طلبی و... وجود دارد و در مقابل
از عقل و فطرت ووجدان اخلاقی نیز برخورداراست. اگر انسان تابع قوا و غرایز درونی
خود باشد در واقع برده و اسیر رذایل و پستی ها گشته و نمی توان او را آزاد نامید و
اگر از عقل و فطرت و وجدان پیروی کرد و اسیر خشم و شهوت و منفعت طلبی نشد از نظر
معنوی آزاد است . بطور مثال اگر کسی زن نامحرمی را دید و حس شهوت ، او را به چشم
چرانی تعقیب کرد ، ولی غیرت و وجدانش چنین اجازه ای به او نداد و آزاد مرد است و
درمقابل اگر شخصی به خواسته های نفسانی اش تن در دهد اسیر و بنده است.

3.    
دلایل آزادی انسان را نام ببرید. قرآن مجید پیرامون اصل آزادی انسان آیات متعددی دارد از جمله می فرماید : « انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اِمَّا کَفُوراً
»
ما راه را به انسان نشان دادیم خواه سپاس گذار باشد
خواه ناسپاس. 2. اگر آزادی و اختیار انسان را منکر شویم فرستادن پیامبران و کتاب
های آسمانی بیهوده و لغو خواهد بود و این با حکمت خداوند سازگار نیست ، همین طور
وعده وعید های الهی با عدالت او سازگاری نخواهد داشت؛ چون اگر انسان در انتخاب راه
و انجام کارها اختیار نداشته باشد آمدن انبیاء و کتب الهی و تبلیغ آنها اثری نمی
تواند داشته باشد 3. فطرت انسان به آزاد بودن و مختار بودن انسان حکم می کند.
علامه طباطبایی می فرماید : انسان به حکم فطرتش برای رسیدن به مقاصد زندگی اش ، به
تعلیم وتربیت و انذارش وتبشیر و وعده و وعید و امر و نهی و غیر اینها می پردازد. و
این خود روشنترین دلیل براین نکته است که انسان بالفطره خود را مجبور به یکی از دو
سرنوشت سعا دت و شقاوت نمی داند و همواره خود را در سر دو راهی متحیر می بیند و
احساس می کند که انتخاب هر یک از آنها پاداش مناسب همان خواهد داشت.

4.     اصل کرامت انسان را توضیح دهید. کرامت ، محور تعلیم و تربیت الهی قرآن مجید ، برای این که انسان قدر و
منزلت خود را بیابد و گوهر گرانبهای  خویش
را رایگان از دست ندهد در زمینه تعلیم و تربیت ، اورا به اصل کرامت توجه داده و می
فرماید : « اقرأ و ربک
الاکرم »
. بخوان و پروردگارتو کریم ترین است . آیت
الله جوادی آملی می نویسد : کرامت ، محور تعلیم و تربیت الهی است . بنابراین اگر
فرمود معلم شما خدای متعال است ؛ یعنی محور تعلیم و تربیت دین الهی کرامت است.
همین طور قرآن کریم را که کتاب تعلیم و تربیت است با وصف کریم ستوده است و فرموده
: « انه لقران کریم »  این قرآن کتابی بس گرانقدر و گرامی
است. همچنین فرشتگانی که کتاب های آسمانی را نازل می کنند با کرامت دانسته و
فرموده : « کرام برره »  بزرگوارن نیکوکار. بنابراین انسانی
که خدایش کریم ، پیامبرش کریم ، و کارگزاران جهانی که در آن زندگی می کنند کریم
اند زیبنده نیست کریم نباشد و راه کرامت و بزرگواری را نپوید. از این رو همه
برنامه های دین مقدس اسلام که برای تکامل و سعادت انسان آمده است برمحور کرامت
انسان می چرخد.

درس 10

1.    
3 ویژگی از ویژگی های نظام تعلیم و تربیت اسلامی
را بنویسید.
، 1. ناظر دانستن خدا براعمال انسان : در
تعلیم و تربیت اسلامی سعی برآن است که این بینش به انسان داده شود که خدا همیشه
همراه و ناظر براعمال اوست و او در هیچ حالی تنها نیست.2. ترجیح زندگی
جاوید آخرت بر دنیای زندگی زود گذر و فانی است. 3. محدود ندانستن فراگیری علم.

2.    
دو بعد از ابعاد انسان را که در نظام تعلیم و
تربیت اسلامی مورد بحث قراگرفته است را توضیح دهید
. 1. بعد عقلانی و علمی :سعی بر آن است که انسان به اندیشیدن 
وفراگیری علم و شکوفا کردن استعدادهای نهفته خویش وادار شود از این رو آیات
و روایاتی که با   واژه تعقل ، تفکر ،
تدبر، تفقّه ، تعلّم ، شعور ، اولی الالباب ، حکمت و... وارد شده از شمار بیرون
است.و حتی خداوند یکی از اهداف غایی نزول قرآن را وادار کردن مردم به تفکر دانسته.
2. توجه به بعد عاطفی
تعلیم و تربیت اسلامی :
بگونه ای بسیار ظریف و
ماهرانه عواطف و احساسات فرد را مورد احترام قرار داده گاهی تقویت و گاهی تعدیل
کرده است. نگاهی به دستورات و مقررات اسلامی پیرامون روابط زن ومرد ،
پدرومادروفرزند ، اعضای خانواده با یکدیگر ، انسان و حیوانات و ... نشان دهنده تأ
کید اسلام بر بعد عاطفی انسان در میدان تعلیم و تربیت است.

3.    
چرا در نظام تعلیم و تربیت اسلامی سعی
می شود که انسان خداوند را ناظر براعمال خود بداند؟
وقتی که انسان در هر
حال خدا را ناظر برخود بداند سعی می کند که با او مخالفت نکند و حتی تحمل سختی ها
وناگواری های زندگی برایش آسان می شودکه خود سبب ورزیدگی و استقامت او می گردد از
این رو می بینیم خداوند در  قرآن  برای 
اینکه  به  حضرت 
موسی و هارون برای رفتن به سوی فرعون 
دلگرمی بدهد می فرماید : « لاتخافا اننی
معکما اسمع و اری »
( طه آیه 46 ) نترسید   من با شما هستم می شنوم و می بینم.

4. چرا
تنها خدا می تواند راه حل های صحیح و عملی را نشان دهد.
. ارائه راه حل های صحیح و عملی در زمینه پرورش و آموزش انسان ، مبتنی
برشناخت   دقیق و کامل ماهیت انسان و
نیازهای واقعی اوست از این رو کسی می تواند عهده دار این مسولیت سنگین برآید که
چنین شناختی داشته باشد و او جز خدای یگانه نمی تواند باشد. عقیده ما این است
که    چونخداوند آفریننده همه آفریندگان از
جمله انسان است تنها او به ابعاد وجودی انسان اشراف دارد. « وکان الله بکل شی ء علیماً » و خداوند به هرچیری داناست .

درس 11

1.ویژگی مسئول دانستن انسان در
تربیت اسلامی را توضیح دهید.
 

 

 

2.   
اصل صالح بودن و مصلح بودن انسان را شرح دهید. 1. صالح بودن
: یک فرد مسلمان وظیفه دارد خود را از آلودگی ها دور نگه دارد و به فضایل انسانی –
الهی آراسته گرددقرآن مجید انسان را به اصل توجه می دهد و می فرماید : « یا ایها
الذین آمنوا علیکم  انفسکم  »  ای کسانی که ایمان آورده اید به  خود 
بپر دازید  .  رسول 
خدا  ( ص )  نیز 
برای رسیدن به صلاح به پیروان خویش چنین می فرماید : « حاسبوا انفسکم قبل
ان تحاسبوا » ب . مصلح بودن : انسان مسلمان نمی تواند نسبت به  مسائلی 
که در  جامعه  می گذرد 
،  بی تفاوت باشد و به اصلاح دیگران
نپردازد ؛ بلکه موظف است پس از اصلاح خود 
در حد  توان  در 
اصلاح دیگران کوشش کند.

3.   
ویژگی ترجیح حیات اخروی را بیان کنید. ویژگی دیگر تعلیم
و تربیت اسلامی ، ترجیح زندگی جاوید آخرت بر دنیای زندگی زود گذر  و  فانی
است. در همه مراحل تعلیم و تربیت اسلامی سعی بر این است که به متربی تفهیم شود که
ضمن پرداختن به امور دنیوی در حد ضرورت همواره تلاش برای آخرت را مقدّم دارد.

4. ویژگی
محدود نبودن فراگیری علم را توضیح دهید.
1. از جهت زمان
:
در بینش اسلامی به دانش اندوزی از گهواره تا گور شفارش شده. رسول خدا (
ص ) می فرمایند : « طلب العلم فریضة فی کل حال » دانش اندوزی در هر حالی
واجب است . در باره ابوریحان بیرونی نقل کرده اند که هنگام مرگ، عالمی به دیدارش
رفت . ابوریحان از موقعیت استفاده کرد و مساله ای پرسید آن عالم گفت : حالا چه وقت
پرسیدن است ؟ ابوریحان گفت : می دانم که در حال مرگم ، ولی بدانم و بمیرم بهتر است
یا ندانسته از دنیا بروم؟2. از جهت مکان : از نظر اسلام فراگیری علم
به مکان خاصی نیز بستگی ندارد. انسان موظف است برای تحصیل علم به هر کجا که لازم
باشد سفر کندو هر مشقتی را تحمل نماید ، تا نیاز خود و جامعه را از جهت علمی برطرف
سازد.3.از جهت اشخاص : در بینش اسلامی دانش اندوزی به طبقه خاصی از
مردم اختصاص ندارد بلکه تحصیل آن بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است . شکوفایی و جهش
علم و دانش پس از آمدن اسلام نتیجه چنین بینشی است .

درس
12

1.     نظر اسلام پیرامون تربیت بدن
چیست؟
تغذیه یکی از ضرورت های اجتناب ناپذیر حیات انسان است که بدون آن ادامه
زندگی ممکن نیست . اسلام طبق همین ضرورت به انسان سفارش می کند که از نعمت های
گوناگون پاک و حلال که به او عطا کرده ، استفاده و خودش را از آنها محروم نسازد. همچنین
به منظور حفظ سلامت انسان پیرامون خوردنی ها و نوشیدنی ها نظر خود را ابراز کرده
است . در فقه اسلامی فصلی تحت عنوان ( اطمعه و اشربه ) ( خوردنی ها و نوشیدنی ها )
وجود دارد . بطوری کلی می توان گفت : هرگونه خوراک ، پوشاک ، مسکن و ... که برای
جسم انسان زیان آور باشد ممنوع اعلام شده و دربرابر به تامین نیازمندی های جسمی در
حد ضرورت یا اعتدال سفارش شده است.

2.     آیا پرورش جسم هماند تن پروری
است؟ توضیح دهید.
بحث پرورش جسم از بحث تن پروری  جداست.
اسلام انسان را به پرورش جسم توصیه می کند ، نه تن پروری به معنای تنبلی ونفس
پروری. اسلام با تن پروری مخالف است و هیچ گاه آن را نمی پسند. زیرا تن پروری
پیروی از هواو هوس و پاسخ  مثبت دادن به
تمام خواسته های نفسانی است ، در حالی که تمام دستوراتی که اسلام در مورد استفاده
از غذاهای پاک وحلال و رعایت بهداشت و ورزش صادر کرده برعکس آن است. شهید مطهری می
نویسد : تن پروری غیر از مسئله رشد دادن و پرورش واقعی نیروهای جسمانی است، و بلکه
این دو ، تا حدی بر ضد دیگرند یعنی اگر انسان بخواهد جسمش را پرورش دهد به این
معنی که براساس طبیعت تکمیلش کند و سلامتش را حفظ نماید ، به گونه ای که از آسیب
ها و بیماری ها دور بماند و عمرش را طولانی کند ، باید با آن نوع تن پروری که نفس
پروری و شهوت پروری است ، مبارزه کند.

3.  اسلام برای پرورش عقل ، انسان را به تفکر در چه
اموری دعوت می نماید؟
از جمله به اندیشیدن درباره این  پدیده ها سفارش می کنند: .1. نظام
آفرینش
: « ان فی خلق السماوات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لآیات
لاولی الالباب »  همانا در آفرینش آسمان ها
و زمین و رفت و آمد شب و روز ، نشانه هایی برای صاحبان عقل است . 2. خلقت
انسان
« فی لینظرالانسان ممًُ خلق » انسان باید بنگرد که از چه چیزی خلق
شده است . 3. موجودات زنده دیگر :« واوحی ربک الی النحل ان اتخذی من
الجبال بیوت و من الشجره .... » و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرده که در کوهها
و درخت ها و بناهای بلند منزل گیرید ، سپس از میوه ها بخورید و راه پروردگارتان را
( با طاعت ) بیمایید ، آنگاه از درون آنها نوشیدنی با رنگ های مختلف بیرون می آید
که در آن برای انسان شفاست ؛ همانا در این ، نشانه ای برای متفکران است. 4.
تاریخ گذشته گان
: « اولم یسیروا فی الرض فینظروا کیف کان عاقبة الذین
کانوا من قبلهم » .

4.  
موانع
پرورش عقل را نام ببرید.
1. غرایز: در صورتی که غریزه ها از حد اعتدال خارج شوند ،
برعقل چیره شده و جلوی آزادی عمل و نورانیت آن را می گیرد.
2.
پیروی
کورکورانه :

کافران گفتند که ما از آن چیزی پیروی می کنیم که پدران خود را برآن یافتیم ، آیا
اگرچه پدرانشان هیچ اندیشه نمی کردند و راه راست را نمی پیمودند اینها باید از
آنها پیروی کنند؟3. گمان : بسنده کردن به گمان نیز از موانع رشد عقل می باشد . قران در زمینه نهی
از آن می فرماید : « ولا تقفُ ما لیسَ لکَ بهی علم »

5.      چه اموری باید در تربیت عقل مورد توجه
قرار گیرد؟
1.عقل
باید غربال کننده باشد
: یکی از افق ها در
تربیت عقل این است که عقل را به گونه نقاد تربیت کنیم یعنی اینطور نباشد که هر
سخنی که به او رسید بپزیرد ، بلکه آن را سبک و سنگین کند و با معیارهای اصولی خود
عناصر درست را از نادرست جدا کند و آن را بپزیرد.2. دور اندیشی : از دیگر افقهای پرورش عقل در تربیت
اسلامی دور اند یش بار آوردن عقل است ؛ یعنی عقل را طوری تربیت کنیم که بدون در
نظر گرفتن عاقبت کاری که می خواهد انجام دهد به آن نپردازد.
3.
پیروی نکردن از
اکثریت :

البته منظور از
اکثریت بی دینان و دنیا گرایانند و گرنه اکثریت مسلمانان واقعی و حقگرا مورد تحسین
و خواست اسلام است عقل را بگونه ای پرورش دهیم که خود را ملزم به پیروی از اکثریت
نداند ؛ یعنی طوری نباشد که همیشه ببیند اکثریت چه می گوید و به کدام راه می روند
تا همان را بگوید وبه همان راه برود یا تحت تاثیر حرفهایی مثل « خواهی نشوی
رسوا ؛ همرنگ جماعت شو »
قرار گیرد و به پیروی از جماعت ملزم شود، بلکه باید
در عین شنیدن حرفهای آنان خودش هم اندیشه کند و هرکدام را درست تشخیص داده ، عمل
نماید.4. تاثیر ناپذیری از قضاوت دیگران : یعنی عقل را چنان تربیت کند که وقتی
تصمیمی سنجیده گرفت یا یقین به چیزی پیدا کرد، به سادگی دست از آن برنداردو با حرف
های نابخردانه دیگران منصرف نشود.



درس 13

1.     دو نوع قلب را تعریف کنید. جسم صنوبری شکل: که در طرف چپ
سینه انسان قرار گرفته وتنظیم جریان خون بدن را به عهده دارد؛ این قلب میان انسان
و حیوان مشترک است.لطیفه ای ربانی و روحانی:  که در واقع حقیقت انسان را تشکیل می دهد و
قابلیت درک دانش و معرفت را دارد و مورد خطاب و عتاب و درخواست قرار می گیرد و با
قلب به معنای اول نوعی ارتباط دارد. منظور ما از قلب نوع دوم است که فیلسوفان به
آن نفس مجرد ناطقه می گویند و اهل عرفان از آن به نفس و روح نیز تعبیر می کنند

2.     جایگاه
تربیت قلب در اسلام را توضیح دهید.
قلب کانون عواطف و احساسات انسان است که
اگر بطور صحیح پرورش نیابد پیامد های ناهنجاری دارد که جبران آنهابه آسانی امکان
پذیر نیست. پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمود : « اذا طاب قلب المرء طاب جسدُهُ و اذا
خبثَ القلب خَبُثَ الجَسَدُ » هرگاه قلب شخص پاکیزه گردد جسدش نیز پاکیزه
گردد و اگر قلب پلید گردد جسدش هم پلید می شود. می توان گفت سرنوشت آدمی و سعادت و
شقاوت او بستگی به این دارد که قلبش به گونه ای صحیح تربیت شود. نظام تربیتی
اسلامی توجه کافی نسبت به پرورش قلب اعمال کرده ، آن را ظرف نزول قرآن مجید می
داند و مشاهده آخرین درجه قرب الی الله را نیز کار قلب دانسته است . واژه قلب بیش
از 130 بار در قرآن تکرار شده و خداوند با 11 سوگند رستگاری انسان را در گرو تزکیه
ء آن دانسته است .

3.     دو
محور کلی تربیت قلب را بنویسید.
:  پیرایش
آفتها و پرورش اسباب تزکیه

4.     4 آفت قلب را نام ببرید. غفلت از یاد
خدا:
امام باقر ( ع ) می فرمایند :از غفلت بپرهیز که در آن قساوت دل نهفته
است.سخن زیاد: پیامبر اکرم ( ص ) : جز به یاد خدا سخن فراوان نگویید
که سخن زیاد در غیر یاد خدا دل را سنگ می کند. گناه فراوان : امام
علی ( ع ) : دلها جز به سبب فراوانی گناه سخت نمی شود . آرزوهای طولانی:
امام علی ( ع ) نباید  آرزوهایتان
طولانی شود که در نتیجه آن دلهایتان سخت می گردد.

5.  منظورازتربیت هماهنگ
چیست؟ 
اسلام 3 نوع تربیت ( جسم و عقل و قلب ) را بگونه ای هماهنگ درباره انسان
اجرا می کند و میان قوا و استعدادهای او تعادل ایجاد می کند.

 درس
14

1.     وراثت را تعریف کنید. یکی از قوانین
حاکم برموجودات زنده قانون وراثت است که حافظ صورت و نوع نبات ، حیوان و انسان
است.  انتقال طبیعی بعضی از صفات و خصایص
زیستی ، بدنی ، ذهنی یا عقلی و اخلاقی از والدین و اجداد به فرزندان را گویند.

2.     ژن را توضیح دهید. ژنها ناقل عوامل
تعیین کننده بسیاری از خصوصیت های بدنی ، عقلی یا ذهنی و اخلاقی اشخاص می باشند.
بنابراین به آن دسته از عوامل وراثتی که داخل یک کروموزوم پنهان است ژن ( به معنای
تعیین کننده ) گفته می شود.

3.     انواع وراثت را نام برده و توضیح دهید. وراثت جسمی :صفاتی که انسان از
نظر جسمی از پدر و مادر به ارث می برد، به چند دسته تقسیم می شود :الف) صفات
ظاهری
:
مربوط به شکل و قیافه ، حجم ، ترکیب و وضع و اعضای بدن ، رنگ پوست
، گروه خونی و... که از طریق پدر و مادر به فرزند منتقل می شود. ب) وراثت
اخلاقی و اعتقادی
:
حالات روحی و روانی و افکار زشت و زیبای پدر و مادر نیز
منتقل می شود. پدر و مادرانی که از اعتقادات صحیح و اخلاق حسنه برخودارند ، بدون
شک فرزندان آنها نیز از چنین موهبت هایی برخودار خواهند بود و برعکس این موضوع نیز
صادق خواهد بود. 2. وراثت عقلی : بعضی از نظر عقل و هوش ضیف و برخی
دیگر سرشارند. این مسأله تا حدودی به ضریب هوشی پدر و مادر بستگی داردو به عبارتی
هوش فرزند میانگین ضریب هوشی پدر و مادر است.

4.     وراثت اخلاقی و اعتقادی را توضیح
دهید.

حالات
روحی و روانی و افکار زشت و زیبای پدر و مادر نیز منتقل می شود. پدر و مادرانی که
از اعتقادات صحیح و اخلاق حسنه برخودارند ، بدون شک فرزندان آنها نیز از چنین
موهبت هایی برخودار خواهند بود و برعکس این موضوع نیز صادق خواهد بود.

درس 15

1. با یک روایت
دیدگاه اسلام درباره وراثت را بیان کنید.
« انظر فی ای ِّ
شی ء ٍ تضع ولدک فان َّ العرق دسَّاس ّ » بنگر که نطفه فرزندت را در چه جایی قرار
می دهی چرا که عرق ( ژن ) بسیار انتقال دهنده است. دو واژه « عِرق » « دسّاس » که
به معنای ژن و بسیار انتقال دهنده است. از وسعت نظر پیامبر اسلام در مسائل ژنتیک و
رابطه مستقیم آن با تربیت انسانها خبر می دهد که در زمان جاهلیت ابراز نشده است.

2.آیا تاثیر عوامل وراثتی صد در صد عام است؟ توضیح
دهید.
( شک دارم جوابم درست باشد )

 

3.تفاوت عملکرد امام مجتبی ( ع ) و محمد حنفیه در
دو جنگ جمل و صفین به چه علت بود؟
امام علی ( ع ) پرچم را به دست فرزندش
محمد حنفیه داد و فرمود: به پیش ولی او در حمله کردن درنگ کرد. امام بار دوم از
اوخواست ! محمد که سخت ترسیده بود اظهار داشت ای امیرالمومنین مگر شما رگبار تیر
را نمی بینید که به سوی ما سرازیر است ؟ امام با شنیدن چنین سخنی که توقع آن را
نداشت ضربه محکمی به سینه محمد کوبید و فرمود « ادرکک عرق من امک » تو رگی از
مادرت داری! سپس پرچم را از او گرفت و خود برداشت.در پیکار صفین امام علی مشاهده
کرد که امام حسن شجاعانه خود را به قلب دشمن می زند امام بر افسرانش فرمود : «
املکوا عنی هذا الغلام لا یهدنی فاننی انفس بهذین – یعنی الحسن و الحسین
علیهماالسلام علی الموت لئلا ینقطع بهما نسل رسول الله علیه و آله » از جانب من
این پسر را حفلظت کنید تا با شهادتش مرا در هم نکوبد چرا که من مرگ را از این دو
دریغ دارم تا با شهادت آن دونسل پیامبر قطع نشود.

4.اسلام برای پیشگیری از ناهنجاری وراثتی چه تد
بیری اندیشیده است؟ 1. بهداشت جسمی ، 2. بهداشت عقلی :
از امام علی ( ع )
« ایاکم و تزویج الحمقاء فان صحبتها بلاءٌ ضیاع ٌ » از ازدواج با زن احمق بپرهیزید
که هم نشینی با او ناگوار و فرزندش بی ارزش است. از همین گذر ازدواج با مرد
لاابالی و شرابخوار مورد نهی قرار گرفته است .3. بهداشت عقیدتی و اخلاقی
:
قرآن مجید به صراحت ازدواج زن یا مرد مشرک را با مسلمانان ممنوع اعلام کرده
و فرموده است : « ولا تنکحوا المشرکات حتی یومن ... و لا تنکحوا المشرکین حتی
یومنوا»  با زنان مشرک ازدواج نکنید تا
ایمان بیاورند و زن به مشرکان ندهید ، مگر ایمان بیاورند. و نیز می فرماید : «
الخبیثات للخبیثین و الخبیثون للخبیثات و الطیبات للطیبین و الطیبون للطیبات »
زنان پلید برای مردان پلید و مردان پلید برای زنان پلید شایسته اندو زنان پاک برای
مردان پاک و مردان پاک شایسته زنان پاکند.

درس 16

1.محیط را تعریف
کنید و انواع آن را بنویسید. تعریف محیط
: محیط به همه
اوضاع  و شرایط و عوامل خارجی گفته می شود
که در رشد و تکامل یا رفتار موجود زنده تاثیر مستقیم و غیر مستقیم دارد. خانواده
،مدرسه ، اجتماع .  

2.حدیث« کل مولود
یولد علی الفطرت» را ترجمه کرده وسخن امام خمینی را در این باره بنویسید.
یعنی هرکسی که
متولد می شود برفطرت خود متولد می شود.( سخنی از امام خمینی در این مورد یافت
نکردم ، سوال شود).

3 . 4 مورد از وطایف پدر
ومادر را نام ببرید.
1. ارج نهادن به فرزند: ارزش گذاشتن
و بالا بردن شخصیت کودک در مقابل دیگران که چنین کاری باعث شکوفایی و رشد شخصیت
فکر او خواهد شد.2. رعایت مساوات : با رعایت عدالت بین
فرزندان و عدم تبعیض می توان از ایجاد عقده های روحی و خشم های پنهانی و روحیه
شورش گری در کودکان جلوگیری کرد و آنان را از ابتلا به بیماریهای خطرناک عصبی نجات
بخشد. 3. گسترش دوستی : پدر و مادر باید خانه را از دوستی و محبت پر
نمایند. و بین افراد خانواده محبت و مهر ورزی را گسترش دهند و موجبات تربیت صحیح و
شکوفایی شخصیت کودکان خود را فراهم سازند.4. نظارت دقیق : اسلام
براین نکته تاکید کرده که پدر و مادر باید مراقب رفتار فرزندان خود بوده و با
نظارت همیشگی آن ها را از آلوده شدن به انحرافات حفظ کنند .

4.یک آیه درباره وظایف پدر و مادر نوشته ، توضیح
دهید.
:« یا ایها الذین آمنوا قوا انفسکم و اهلیکم ناراً »  ای کسانی که ایمان آورده اید خویشتن و خانواده
خود را از آتش نگه دارید.

درس 17

1.دیدگاه رسول اسلام ( ص ) درباره تعلیم کودکان را
بنویسید .
مدرسه دومین محیطی است که در تعلیم و تربیت موثر است . سابقه مدرسه ، در
تاریخ اسلام به سال دوم هجری ( پس از جنگ بدر ) برمی گردد. در آن زمان رهبراسلام
اسرای باسواد را به سواد آموزی کودکان مسلمان ترغیب کرد.

2.مربیان حداقل باید دارای چه شرایطی باشند؟ مربیان مدرسه اعم
از ناظم ، مدیر ، معلم و... نیز باید از هرگونه انحراف فکری و اخلاقی وارسته
باشند. همچنین دارای صلاحیت علمی ، درستی عقیده ، تهذیب اخلاقی و سلامت سیاسی
باشند.

3.نقش جامعه را در تربیت افراد را توضیح دهید.

 

 

4.اسلام برای سالم سازی جامعه چه تدابیری اندیشده است ؟ 

 

  
نویسنده : محمد مجیدی ; ساعت ٩:۳٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/۳